ZALECENIA MINISTERSTWA SPRAW ZAGRANICZNYCH RP

Aby podczas planowanej podróży zapewnić sobie bezpieczeństwo i w razie potrzeby uzyskać szybką pomoc, Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaleca polskim turystom:

przed wyjazdem z Polski:

• sprawdzić ważność paszportu oraz upewnić się co do konieczności posiadania innych dokumentów wymaganych przepisami kraju pobytu;
• zebrać informacje dotyczące kraju podróży, uaktualnić swą wiedzę przez odwiedzenie strony internetowej www.msz.gov.pl oraz zaopatrzyć się w informatory renomowanych wydawnictw turystycznych czy biur podróży;
• wykupić w rzetelnym towarzystwie ubezpieczeniowym odpowiednie ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia;
• w przypadku wyjazdów do państw członkowskich Unii Europejskiej – uzyskać w najbliższym oddziale Narodowego Funduszu Zdrowia bezpłatną Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego, uprawniającą do podstawowego leczenia na terytorium UE. Trzeba jednak pamiętać, że EKUZ nie pokrywa kosztów transportu chorego czy zmarłego do kraju ani też większości badań specjalistycznych, należy zatem sprawdzić zasady leczenia na stronie internetowej www.nfz.gov.pl, a w razie dłuższych podróży rozważyć dodatkowe ubezpieczenie prywatne;
• zaopatrzyć się w kartę kredytową oraz zabrać ze sobą rezerwową sumę pieniędzy pozwalającą na powrót do Polski w każdych okolicznościach; 
• sprawdzić i zabrać ze sobą numery telefonów Poland direct z kraju docelowego oraz dane najbliższej miejsca zamieszkania firmy świadczącej usługi szybkiego transferu pieniędzy za granicę;
• pozostawić rodzinie lub zaufanej osobie plan podróży i – jeżeli jest to możliwe – adres lub numer telefonu, pod którym turysta będzie osiągalny; do rozważenia pozostaje zabranie ze sobą telefonu komórkowego z aktywnym roamingiem;
• podać organizatorowi wyjazdu dane osób, które należy powiadomić w przypadku zaistnienia problemów podczas pobytu za granicą;
• zaopatrzyć się w adresy i numery telefonów polskich przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych, a gdy ich brak – w dane teleadresowe przedstawicielstw państw UE;
• zabrać ze sobą słownik lub rozmówki – jeśli nie zna się języka obcego w stopniu komunikatywnym;

w trakcie podróży:

• utrzymywać regularny kontakt z rodziną w Polsce, szczególnie podczas dłuższych pobytów poza krajem;
• korzystać z hoteli cieszących się dobrą opinią;
• nocować w namiotach i samochodach tylko w miejscach do tego wyznaczonych i chronionych;
• deponować w hotelu cenne przedmioty, bilety, środki płatnicze i dokumenty (zwłaszcza paszport i dowód osobisty);
• mieć kilka rodzajów środków płatniczych (gotówka, czeki podróżne, karty kredytowe itp.) i przechowywać je w różnych miejscach;
• przestrzegać zasad higieny i spożywać wyłącznie sprawdzone produkty;
• unikać ekstrawaganckiego i prowokującego ubioru oraz takiegoż zachowania;
• podczas wypraw uwzględniać warunki klimatyczne oraz własne możliwości kondycyjne i zdrowotne;
• unikać przygodnych znajomości, nie korzystać z autostopu ani z usług osób postronnych (szczególnie dotyczących zakwaterowania), a także wystrzegać się ofert uzyskania łatwego zarobku;
• unikać miejsc zatłoczonych i zachować ostrożność w miejscach publicznych;
• unikać przebywania w nieznanych miejscach po zmroku;
• zachować wzmożoną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów – w nieznanych warunkach na drodze nietrudno o kolizję, której spowodowanie przysporzyć może wielu kłopotów, a w szczególnych sytuacjach doprowadzić nawet do zagrożenia bezpieczeństwa osobistego;
• unikać podróżowania nocą, zwłaszcza bocznymi drogami; zatrzymywać się wyłącznie w miejscach wyznaczonych i chronionych;
• w miarę możliwości odbywać podróże w większej grupie osób;
• unikać wypraw w tereny nieznane lub niebezpieczne;
• nie stawiać oporu w razie napadu z użyciem broni;
• w przypadku aresztowania lub zatrzymania domagać się kontaktu z polskim konsulem.

Podczas podróży zagranicznych należy przestrzegać praw i zwyczajów kraju pobytu, pamiętając przy tym, że gospodarze mają prawo wymagać stosownego zachowania od turystów odwiedzających ich kraj.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych szczególnie przestrzega przed posiadaniem, przewożeniem i dystrybuowaniem środków odurzających. W wielu krajach czyn ten zagrożony jest sankcją wieloletniego pozbawienia wolności lub karą śmierci. Pamiętajmy też o tym, że warunki w tamtejszych więzieniach daleko odbiegają nie tylko od naszych standardów, ale i wyobrażeń.

W czym mogą pomóc polskie i europejskie służby konsularne?

W przypadku utraty paszportu lub innych dokumentów podróży konsul może, po uprzednim potwierdzeniu tożsamości, 

• wydać paszport tymczasowy na powrót do kraju.

W razie utraty pieniędzy konsul może:

• pośredniczyć w nawiązaniu kontaktu z krewnymi lub znajomymi w Polsce;
• w uzasadnionych przypadkach, jeżeli nie ma innych możliwości przekazania pieniędzy, wypłacić wnioskującemu kwotę, jaka zostanie wpłacona przez krewnych lub znajomych na konto Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie;
• w szczególnie uzasadnionych przypadkach udzielić pomocy finansowej niezbędnej na powrót do Polski najtańszym środkiem transportu, o ile turysta zobowiąże się do zwrotu pożyczki po powrocie.
  Należy pamiętać, że przekazywanie środków pieniężnych przez polskie przedstawicielstwa dyplomatyczno-konsularne ograniczone jest do wyjątkowych sytuacji. Do zdecydowanej większości państw można przesłać pieniądze z Polski drogą bankową. Ponadto w kraju działają firmy świadczące płatne usługi transferu pieniędzy za granicę, które niemalże natychmiast po potwierdzeniu operacji wypłacają turyście za granicą równowartość kwoty wpłaconej w Polsce.

W przypadku konfliktu z pracodawcą konsul może:

• ułatwić kontakt ze związkami zawodowymi, inspekcją pracy czy innymi miejscowymi instytucjami zajmującymi się obroną praw pracowniczych w danym kraju.

W przypadku zatrzymania, aresztowania lub pozbawienia wolności turysta ma prawo wnioskować o kontakt z konsulem. Konsul zadba o to, aby obywatel RP nie był traktowany gorzej niż obywatel państwa, w którym przebywa. Na wniosek zatrzymanego konsul może:

• powiadomić rodzinę o aresztowaniu;
• uzyskać od władz miejscowych i przekazać zainteresowanemu informację o powodach zatrzymania, przewidywanej w ustawodawstwie sankcji karnej za popełnienie zarzucanego czynu, czasie trwania procedury sądowej oraz ewentualnej możliwości zwolnienia, a także dostarczyć aresztowanemu listę adwokatów (wyboru pełnomocnika musi dokonać sam zainteresowany);
• utrzymywać kontakt z zatrzymanym.

W przypadku śmierci obywatela polskiego za granicą konsul, za pośrednictwem Urzędu Wojewódzkiego właściwego dla miejsca zamieszkania zmarłego:

• powiadamia krewnych w kraju oraz służy pomocą w załatwieniu wszelkich formalności na miejscu. W przypadku sprowadzania ciała do kraju koszty z tym związane ponosi ubezpieczyciel, natomiast w przypadku braku odpowiedniego ubezpieczenia pokrywa je wyłącznie rodzina.

Na terytorium państw trzecich, gdzie Polska nie ma swojego przedstawicielstwa dyplomatyczno-konsularnego (zawodowego lub honorowego), obywatele polscy mają prawo do ochrony dyplomatycznej i konsularnej ze strony przedstawicielstw innych państw członkowskich Unii Europejskiej na równi z obywatelami tych państw.

W razie wypadku lub choroby konsul jednego z państw Unii Europejskiej:

• przekaże na wniosek zainteresowanego informacje o jego stanie zdrowia polskim władzom.

W przypadku zatrzymania, aresztowania lub pozbawienia wolności konsul jednego z państw Unii Europejskiej:

• poinformuje na prośbę zainteresowanego stronę polską; będzie czuwał, aby obywatel RP był traktowany w taki sam sposób jak inni pozbawieni wolności.

W przypadku utraty lub kradzieży dokumentów konsul jednego z państw Unii Europejskiej:

• po uprzednim potwierdzeniu danych osobowych oraz uzyskaniu zgody władz polskich wyda Europejski Dokument Podróży (ETD), dzięki któremu możliwy stanie się powrót do miejsca stałego pobytu.

W przypadku utraty środków finansowych konsul jednego z państw Unii Europejskiej:

• udzieli pomocy finansowej, jednakże po uprzednim zezwoleniu władz polskich.

W przypadku zgonu konsul jednego z państw Unii Europejskiej:

• powiadomi władze polskie, na których spoczywa obowiązek poinformowania najbliższych krewnych osoby zmarłej. Konsul unijny udzieli niezbędnej pomocy przy uzyskaniu świadectwa zgonu i poczyni niezbędne kroki w celu umożliwienia pochówku, kremacji lub odesłania ciała zmarłego do ojczystego kraju.

Jakich działań żaden konsul nie może podjąć?

• regulować jakichkolwiek zobowiązań finansowych, takich jak długi, grzywny, mandaty, koszty postępowania sądowego itp.;
• świadczyć usług, które wykonują biura turystyczne, banki, firmy ubezpieczeniowe oraz firmy transportowe;
• pośredniczyć w uzyskaniu zgody na zatrudnienie czy uzyskaniu zakwaterowania;
• ingerować w konflikty dotyczące niewywiązywania się ze zobowiązań jednej ze stron wynikających z zawartych przez nie umów cywilnoprawnych (stosunek pracy, zakup usług turystycznych etc.); 
• pełnić funkcji adwokata lub angażować za osobę zainteresowaną pełnomocnika (może natomiast dostarczyć zainteresowanemu listę adwokatów cieszących się zaufaniem urzędu konsularnego).

W czym mogą pomóc ubezpieczenia?

Z naszej konsularnej praktyki wynika, że Polacy nie tylko podróżują liczniej, dalej, odważniej, ale też bardziej samodzielnie i odpowiedzialnie. Czasy, kiedy w telefonie dyżurnym konsula o drugiej w nocy rozlegał się zatrwożony, ale też niezbyt przyjazny głos:

– Przyjechaliśmy właśnie do Barcelony i proszę sobie wyobrazić, że nie utrzymano w hotelu naszej internetowej rezerwacji. Jesteśmy na ulicy! Co mamy robić?
– Proponuję zmienić hotel…
– To skandal! Proszę natychmiast interweniować! A najlepiej przyjechać! Za co płacimy podatki?!

na szczęście powoli odchodzą w niepamięć. W Polsce większość z nas w takiej sytuacji nie tylko nie dzwoni na policję ani do wojewody, ale na wypadek poważniejszych zdarzeń losowych ma wykupione ubezpieczenie zdrowotne, mieszkaniowe, samochodowe czy polisę na życie. Za granicą dobrze też o tym pomyśleć. Polisy nie są drogie, a koszty, jakie należy ponieść w razie ich braku, są wprost astronomiczne. Na przykład: koszt wezwania karetki pogotowia waha się od równowartości 40 złotych w Egipcie do nawet 2 tysięcy złotych w Hiszpanii; wizyta u lekarza pierwszego kontaktu to wydatek dla nie ubezpieczonego od 80 złotych w Rosji do ok. 600 złotych w USA; doba pobytu w szpitalu to obciążenie finansowe od 140 złotych we Włoszech do nawet 2700 złotych w Austrii; transport samolotem sanitarnym to, w zależności od kontynentu, koszt od 10 tysięcy do nawet 100 tysięcy złotych.

Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ)

W państwach Unii Europejskiej ubezpieczenie zdrowotne mamy prawie automatycznie; wystarczy – przed wyjazdem – uzyskać w najbliższym oddziale NFZ kartę EKUZ (Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego). Ale tu uwaga: daje ona prawo do korzystania z usług publicznej służby zdrowia, natomiast bynajmniej nie pokrywa kosztów wizyt specjalistycznych, a co ważniejsze – transportu medycznego, jeśli taki jest niezbędny, a w sytuacjach ostatecznych – transportu ciała. Przy odbieraniu karty EKUZ otrzymujemy pisemną informację o warunkach korzystania z publicznej służby zdrowia w kraju, do którego się udajemy. Warto ją przeczytać.

Więcej informacji na temat ochrony zdrowia w Unii Europejskiej na stronie NFZ.

Refundacja dodatkowych kosztów zdrowotnych

Wymienione poniżej usługi dodatkowe mogą być sfinansowane nie z naszej kieszeni, lecz przez firmy ubezpieczeniowe – oczywiście pod warunkiem, że przed wyjazdem zawrzemy odpowiednią umowę.

Ubezpieczenia dodatkowe

Od czego można i warto ubezpieczyć się dodatkowo?
Przed wyjazdem za granicę można wykupić:

- pokrycie kosztów leczenia i pomocy w podróży. Przedmiotem ubezpieczenia są przeważnie koszty poniesione w następstwie nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku w trakcie trwania okresu ubezpieczenia, poza granicami Polski i kraju zamieszkania ubezpieczonego, a mianowicie:

• koszty leczenia ubezpieczonego poniesione w następstwie nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku, w okresie trwania umowy ubezpieczenia;
• koszty transportu medycznego ubezpieczonego do miejsca zamieszkania lub placówki medycznej na terenie Polski (koszty transportu medycznego nie są ograniczone sumą ubezpieczenia);
• koszty transportu ciała ubezpieczonego do miejsca pochówku na terenie Polski lub kraju zamieszkania ubezpieczonego;
• organizacja pomocy w podróży i pokrycie jej kosztów.

- ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), które gwarantuje wypłatę odszkodowania związanego z nieszczęśliwym wypadkiem, na skutek którego ubezpieczony doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu lub poniósł śmierć. Z reguły w ramach ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków można otrzymać następujące świadczenia:

• świadczenie na wypadek trwałego uszczerbku na zdrowiu;
• świadczenie na wypadek śmierci – 100% sumy ubezpieczenia.

- ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w życiu prywatnym za szkody na osobie i na rzeczy (OC). Ubezpieczenie OC przenosi materialną odpowiedzialność ubezpieczonego za szkody wyrządzone osobom trzecim na firmę ubezpieczeniową – do wysokości sumy gwarancyjnej ustalonej w polisie ubezpieczenia. Ubezpieczenie OC jest dobrym rozwiązaniem dla osób prowadzących aktywny tryb życia. Chroni ono od skutków finansowych związanych z naprawieniem szkody – pokrywa koszty leczenia, koszty zniszczonego sprzętu, a nawet koszty procesu sądowego.

- pokrycie kosztów utraty lub opóźnienia dostarczenia bagażu podróżnego. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenie bagażu podróżnego na wypadek jego utraty, zniszczenia i opóźnienia w dostarczeniu na miejsce pobytu. W ramach tego ubezpieczenia ochroną ubezpieczeniową objęte są rzeczy wchodzące w skład bagażu podróżnego, tzn. walizy, nesesery, torby wraz z ich zawartością (odzież i rzeczy osobiste). Ubezpieczenie bagażu podróżnego jest szczególnie przydatne podczas podróży samolotem, gdy bagaż narażony jest na opóźnione dostarczenie bądź zniszczenie, a także kradzież. Kradzież może przytrafić się zarówno na lotnisku, jak i w hotelu czy w samochodzie. W przypadku ubezpieczenia bagażu podróżnego należy zwrócić szczególną uwagę na wyłączenia odpowiedzialności, bowiem w większości przypadków zakres ubezpieczenia nie obejmuje np. kradzieży z samochodu zaparkowanego w miejscu niestrzeżonym, a także szkód w sprzęcie fotograficznym czy innych przedmiotach wartościowych.

- pokrycie kosztów odwołania imprezy przed wyjazdem lub wcześniejszego powrotu czy anulowania pierwszego noclegu w hotelu. Organizatorzy zagranicznych wyjazdów zwykle obciążają turystów kosztami odwołania uczestnictwa we wcześniej zarezerwowanej imprezie. Turysta, który rezygnuje z udziału w imprezie przed planowaną datą wyjazdu, dzięki ubezpieczeniu ma możliwość odzyskania poniesionych w takiej sytuacji kosztów. Ubezpieczenie obejmuje także koszty poniesione przez ubezpieczonego, gdy z przyczyn losowych, niezależnych od niego, musi wcześniej powrócić z zagranicznej imprezy turystycznej.

Zasada ograniczonego zaufania: ubezpieczenia a la carte

Nie wystarczy wykupić polisę ubezpieczeniową – warto ją ponadto, albo i przede wszystkim, dokładnie przeczytać. Firmy ubezpieczeniowe – bądźmy tym razem bardziej adwokatem diabła – szukają wszelkich możliwych pretekstów, by wysokich odszkodowań po prostu nie zapłacić. Wiemy to, niestety, z doświadczenia współpracy większości naszych urzędów konsularnych. Z ubezpieczycielem należy zatem nie tylko zupełnie otwarcie rozmawiać, ale też dopasowywać usługę, którą pragniemy zakupić, do naszych potrzeb. Otóż jeśli wybieramy się na narty, warto pomyśleć, że w wielu wypadkach nie jest to usługa standardowa. Jeśli zamierzamy jeździć poza trasami czy nurkować – to tym bardziej. Jeśli cierpimy na jakąś chorobę udokumentowaną w Polsce leczeniem, to z pewnością w ubezpieczeniu należy ją wziąć pod uwagę. W przeciwnym razie ubezpieczyciel oskarży nas o zatajenie prawdy i nic nie zapłaci. W polisach ubezpieczeniowych należy czytać wszystko dokładnie, a szczególnie to, co napisane jest małym drukiem.
A w sytuacjach krytycznych – których, niestety, nie zawsze można uniknąć – należy skontaktować się z przedstawicielem firmy ubezpieczeniowej. Osoby nie znające języków obcych mogą podczas pobytu za granicą zadzwonić pod wskazany w polisie numer telefonu, gdzie uzyskają pomoc w każdym zakresie w języku polskim. Operator poprowadzi taką osobę za rękę i zorganizuje oczekiwaną pomoc.

Ubezpieczenia grupowe

W ubezpieczeniach grupowych warto wziąć pod uwagę zobowiązanie do pokrycia kosztów nie tylko powrotu, ale i pobytu do momentu zorganizowania powrotu do kraju. Parę lat temu, kiedy zbankrutowało biuro podróży Open Travel, podstawowy problem polegał nie na zorganizowaniu transportu (ubezpieczyciel zapewnił niezbędne do powrotu klientów samoloty), ale na opłaceniu dodatkowych kosztów pobytu w hotelu w okresie, gdy turyści oczekiwali na samolot. Konsulowie udzielili wówczas kilkudziesięciu pożyczek, o które polscy turyści mieli pretensje. Ale czy budżet państwa – a tak naprawdę ci, których rzeczywiście nie stać na wyjazd na Dominikanę – powinien z podatków opłacić innym obywatelom dwa dodatkowe dni na karaibskiej plaży? Wcale nie jesteśmy o tym przekonani. Rozumiemy jednak, że dla wielu osób bankructwo owej firmy miało zbyt daleko idące konsekwencje finansowe. Wniosek: ubezpieczyć się! I to ubezpieczyć się tak, by nie tylko sytuacja, ale i ubezpieczyciel nie mógł nas zaskoczyć.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych podkreśla, że zalecenia zawarte w poradniku mają charakter indykatywny. Stosowanie się do nich – bądź nie – zależy wyłącznie od Państwa samych, tak jak od nas samych w przeważającej mierze zależą nasze bezpieczeństwo, zdrowie i życie.